بخونید، خونده بشید!
چند سطر از مقاله‌ی «شاهنشاهی در برابر خلافت»
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
شروین وکیلی شروین وکیلی

احتمالا یک Homo Sapiens که در اوقات فراغتش می‌خواند و می‌نویسد، دانش‌آموخته‌ی جامعه‌شناسی و عصب‌شناسی، با عزمی جزم که هویت ایرانی را از ریشه بازتعریف کند...

دنبال کن
چند سطر از مقاله‌ی «شاهنشاهی در برابر خلافت»
12 دقیقه مطالعه / 4 ماه پیش
img-content
چند سطر از مقاله‌ی «شاهنشاهی در برابر خلافت»

« ... نگاه مرسوم به ساخت قدرت ساسانیان و در کل تاریخ سیاسی ایرانِ باستان، ماهیتی شرق‌شناسانه و رنگ و بوی دوران استعمار را دارد و همان است که بیشتر با برچسب «استبداد شرقی» شناخته می‌شود. بر اساس این دیدگاه، تاریخ سیاسی جهان دو قطب شرقی و غربی دارد که ایران‌زمین محور شرقی آن را تشکیل می‌دهد. سیاست در شرق مبتنی بر بردگی و بندگی و استبداد مطلق حکومت و خودکامگی شاه بوده و دلیل آن هم نزد نویسندگان گوناگون پستی سرشت شرقیان، خو گرفتن تاریخی‌شان به بندگی، جبر جغرافیایی به ویژه کمبود آب یا غلبه‌ی هیجان‌ها و روحیه‌ی شاعرانه بر عقلانیت و خرد سیاسی بوده است. در مقابل این قطبِ پست و فرومایه، یک قطب غربی قرار می‌گیرد که به طور پیوسته از یونان باستان به امپراتوری روم و از آنجا، بعد از یک میان‌پرده‌ی تاریک قرون وسطایی، به نوزایی و عصر روشنگری و اروپای معاصر ختم می‌شود و تجلی‌گاه خرد و آزادی و قانون‌مندی و سایر مفاهیم ستوده‌ی مدرن است. 

چنان که در نوشتارهایی دیگر نشان داده‌ام، این دیدگاه یک‌سره نادرست است. تاریخ سیاست جهان به دو قطب تقسیم نمی‌شود، بلکه چندین قطب دارد که مهم‌ترین‌هایش ایران و چین هستند و تمدن اروپایی دنباله‌رو و وارث سیاست ایرانی و تا سه قرن پیش شکلی بدوی و توسعه‌نیافته از آن محسوب می‌شده است. ساخت سیاست در ایران‌زمین با خودکامگی و استبدادی که در همان زمان در چین و روم شاهدش هستیم نسبتی ندارد و ساختاری بسیار پیچیده‌تر داشته است. یعنی ااستبداد و خودکامگی اتفاقا نشانه‌ی سیاست رومی و چینی است، و نه ایرانی.

ساخت سیاسی ایران از ابتدای شکل‌گیری کشوری یگانه و فراگیر در آغازگاه دوران هخامنشی تا پایان دوران قاجار، همواره شکل و قالبی ویژه و کمابیش یک‌دست داشته که باید مورد توجه قرار گیرد. این ساختار سیاسی از شبکه‌ای پیچیده از واحدهای جمعیتی محلی تشکیل می‌شد که بسته به شرایط بوم‌شناختی و اجتماعی‌شان درجه‌هایی متفاوت از خودمختاری و استقلال از مرکز را از خود نمایان می‌ساختند. تقریباً در همه‌ی کتاب‌های تاریخی کلاسیک این ساختار بومی و باستانی که به شکلی درخشان کارآمد و بسیار بسیار پایدار و دیرپا هم بوده نادیده انگاشته شده است. 

چنین می‌نماید که نویسندگان این تاریخ‌ها ساخت سیاسی دولت روم را -که قالبی خاص، به نسبت ساده، متأخر و از نظر تاریخی ناموفق بوده- طبیعی و بدیهی قلمداد کرده و کوشیده باشند بر اساس آن تاریخ ایران را فهم کنند. دولت روم از نظر شالوده‌ی سیاسی دنباله‌ی دولت آشور محسوب می‌شود، با این تفاوت که پهنه‌ای بسیار گسترده‌تر را تسخیر کرده و موقعیت آن از دولتی سرزمینی و متکی بر پیاده‌نظام جنگاور، به دولتی دریایی و متکی بر دریانوردی گذار کرده است. گذشته از این دگرگونی‌ها، دولت روم از نظر ساخت سیاسی آشکارا وارث آشور است. نظامی‌گری سرسختانه‌ی متکی بر پیاده‌نظامِ منضبط و خشن، ایجاد جامعه‌ای سربازخانه‌ای و تبدیل کل مردان شهروند به سربازان دولتی، تمرکز سیاسی و بزرگداشت اغراق‌آمیز شاه، که در ضمن فرمانده‌ی نظامی هم هست، سرکوب شدید اقوام زیر سلطه و غارت منظم و سازمان‌یافته‌شان، و ایجاد یک طبقه‌ی پرجمعیت برده برای انجام کار کشاورزانه همگی ویژگی‌هایی است که دولت روم و آشور را همسان می‌سازد. 

در مقابل، دولت هخامنشی ادامه‌ی مستقیم دولت ایلام باستان محسوب می‌شود و ویژگی‌هایش چنین است: محترم شمردن آداب و سنن محلی، دست‌نخورده گذاشتنِ شالوده‌ی سیاست محلی و برقرار گذاشتن امیران و سرکرده‌های قبیله‌ای، و از این رو تأکید بر هویت مشترک ملی و دستیابی به ساختاری پیچیده‌تر و دیوان‌سالارانه که این قدرت‌های محلی را در سطحی نوخاسته از پیچیدگی با هم همگرا و متحد سازد...»

نویسنده
شروین وکیلی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
شروین وکیلی شروین وکیلی 12 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
img-content
شروین وکیلی شروین وکیلی 8 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
img-content
شروین وکیلی شروین وکیلی 15 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
14 دقیقه مطالعه / 2 ماه پیش
img-content
ارسطو شهابی ارسطو شهابی 10 دقیقه مطالعه | 2 ماه پیش
img-content
محمدرضا ایدرم محمدرضا ایدرم 1559 خواننده / 10 دقیقه مطالعه | 2 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.