بخونید، خونده بشید!
چطور درباره‌ی درستی یا نادرستی گفته‌های مروجان علم داوری کنیم؟
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
عرفان خسروی عرفان خسروی

دیرینه‌شناس، آناتومیست، ژورنالیست و مروج علم

دنبال کن
چطور درباره‌ی درستی یا نادرستی گفته‌های مروجان علم داوری کنیم؟
9 دقیقه مطالعه / 2 ماه پیش
img-content
دانستنیها دانستنیها
اولین مجله دائره‌المعارفی و تمام رنگی ایران!
دنبال کن
چطور درباره‌ی درستی یا نادرستی گفته‌های مروجان علم داوری کنیم؟

مروجان علم با تخصص‌ها، توانایی‌ها و مهارت‌های مختلف مشغول کارند. برخی از آن‌ها متخصص‌هایی هستند که با مردم از علم سخن می‌گویند و برخی دیگر علاقه‌مندانی که گرچه تخصص علمی ندارند، اما به مردم کمک می‌کنند از داستان‌های علمی باخبر شوند. بین این دو، طیف گسترده ای از افراد قرار دارند؛ برای نمونه متخصص‌هایی که در زمینه‌های خارج از تخصص خود نیز مشغول ترویج علم هستند یا روزنامه‌نگارانی که در یک حوزه‌ی علمی نیز کمابیش تخصص پیدا می‌کنند و بر آن متمرکز می‌شوند. این تنوع فضای ترویج را بسیار جذاب و هیجان‌انگیز می‌کند، اما مشکل کوچکی هم به وجود می‌آورد: چطور کار مروجان علم را داوری کنیم؟

فراموش نباید کرد که علم مسیری است برای نزدیک‌شدن به حقیقت، نه خود حقیقت؛ بنابراین بیشتر اوقات روایت‌های مختلفی از «حقایق علمی» در دست است و نمی‌توان با استناد به آنچه که مروج علم بیان می‌کند، کیفیت کار او را سنجید. دانشمندان البته راه‌های دیگری برای داوری کارهای همدیگر دارند. همه‌ی حرف‌های علمی دانشمندان در قالب مقالات و کتاب‌هایی منتشر می‌شود که دانشمندان دیگری آن‌ها را داوری می‌کنند. این‌طوری تضمینی وجود دارد که کسی نتواند با سوءاستفاده از عنوان پژوهشگر و دانشمند، حرف‌های نیازموده و نادقیق بزند. فرایند داوری تضمین می‌کند وقتی مقاله‌ای پژوهشی در دست داریم، اجماعی از دانشمندان دیگر قبلا مو را از ماست آن بیرون کشیده‌اند. اما در فضای ترویج علم چنین فرایندی معنی ندارد، زیرا رسانه‌های مروج علم، تقریبا فاقد فرایند داوری علمی هستند و از آن مهم‌تر این‌که مخاطب مروجان علم، خود مردم هستند که ممکن است به هر خبر یا تحلیلی به راحتی اعتماد کنند، درحالی‌که مخاطب مقاله‌های تخصصی دانشمندان، دانشمندان دیگری هستند که می‌توانند حتی پس از انتشار درباره‌ی این مقاله‌ها داوری علمی انجام دهند. به نظر می‌رسد مسئله‌ی ترویج علم و داوری مروجان علم کار دشواری باشد و معیار دقیقی برای این موضوع در دست ما نباشد. اما درحقیقت یک معیار وجود دارد.

اغلب مروجان علم تنها به بازنشر اخبار و تحلیل‌هایی می‌پردازند که پیش‌تر از فرایند داوری‌های علمی گذشته‌اند و به صورت مقاله یا کتاب پژوهشی انتشار یافته‌اند. فرقی نمی‌کند کسی که چنین خبرهایی را منتشر می‌کند، خودش چه میزان تخصص داشته باشد. اما گروه دیگری از مروج‌های علم هستند که گاهی اخبار و تحلیل‌های داوری‌نشده را بازنشر می‌کنند. مرز میان ترویج علم دقیق و نادقیق همین‌جاست که قبلا به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره کرده‌ام (دانستنیها، شماره‌ی ۱۰۵). باقی به کیفیت ،دقت و سلیقه‌ی رسانه‌ای مروجان علم بازمی‌گردد که باز هم در شماره‌های پیش (دانستنیها، شماره ۲۰۴) به آن اشاره کرده‌ام.


یادداشت در شماره‌ی 208 مجله دانستنیها

نویسنده
عرفان خسروی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
5 دقیقه مطالعه / 10 ساعت پیش
img-content
3 دقیقه مطالعه / 10 ساعت پیش
img-content
10 دقیقه مطالعه / 11 ساعت پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.