بخونید، خونده بشید!
آیین چراغ خاموشی نیست
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
هارون یشایایی هارون یشایایی

نویسنده . تهیه کننده سینما 

دنبال کن
آیین چراغ خاموشی نیست
9 دقیقه مطالعه / 3 هفته پیش
img-content
کرگدن کرگدن
مجله هفتگی کرگدن
دنبال کن
آیین چراغ خاموشی نیست

سال 1362 همراه با زنده‌یاد علی حاتمی و آقای مهدی دادگو و چند دوست دیگر موقعیتی پیش آمد تا یک‌بار دیگر فیلم سینمایی «حاجی واشنگتن» ساخته تحسین‌برانگیز علی حاتمی را ببینیم و در این نمایش خصوصی باز هم از تماشای بازی هوشمندانه و به‌یادماندنی عزت‌الله انتظامی لذت ببریم.

هیچ‌وقت متوجه نشدم چرا این اثر تاریخی با آن ‌همه زحمت و صرف هزینه، تا سال 1377 در گوشه‌ای به فراموشی سپرده شد و در نهایت بی‌موقع و دست و پا شکسته در چند سالن سینماهای تهران به نمایش درآمد.

علی حاتمی در نوشتن متن فیلمنامه‌ها و گفت‌و‌گوی بین پرسوناژها، استعدادی تحسین‌‌برانگیز داشت. این از قابلیت‌های شخصی او بود و نشان از تسلط حاتمی بر زبان و ادبیات فارسی و استفاده بجای آن در سینما داشت. این تسلط و استعداد، به خصوص در «حاجی واشنگتن»، در کمال صلابت و زیبایی خود را نشان داده است. این ویژگی علی حاتمی، فیلمسازان ما را به این باور رساند که زبان و ادبیات فارسی گستره وسیعی برای بیان احساسات و عواطف انسانی دارد که می‌توان در تئاتر و سینما از آن استفاده کرد.

در یکی از صحنه‌های حاجی واشنگتن، «حسینقلی خان صدر‌السلطنه» اولین سفیر ایران در امریکا، که به دلیل اقامت طولانی در این کشور او را به طعنه حاجی واشنگتن صدا می‌زدند، تحت تاثیر پیشرفت‌های صنعتی چشمگیر آن‌جا قرار گرفته و بهت‌زده در مقابل دوربین، مونولوگی طولانی ادا می‌کند و در نهایت شتاب‌زده می‌پرسد:

«نمی‌دانم ما تمدنی کهنه داریم یا میراثی کهن؟»

در آن جلسه نمایش خصوصی فیلم که به آن اشاره کردم، پس از نمایش بین ما چند نفر بحث در گرفت و علی حاتمی هم به سوالات حاضران جواب داد. سوال ما این بود که شان بیان این جمله چیست و علی می‌خواهد از زبان حاجی چه مطلبی را به تماشاچیان فیلم القا کند؟

حاتمی مثل همیشه فروتنانه در چند جمله مختصر و مفید، نقل به مضمون، چنین گفت: "می‌خواهم بگویم ما از میراث کهن خود سخت فاصله گرفته‌ایم و با تمدنی که آن را کهنه می‌پنداریم و با آن زندگی می‌کنیم، خود را غریبه می‌دانیم و بلاتکلیف هستیم که آن را دور بیندازیم یا لباسی تازه بپوشانیم."

با این توضیح معلوم می‌‌شود که حاجی واشنگتن در خیال خود بی‌وقفه به فکر ایران است و نمی‌تواند خود را از زندگی، خانواده و تعلقات دینی و ملی جدا سازد. همه آنچه را که در اطراف خود می‌بیند یا می‌شنود با پادشاه ایران و درباریان قاجار مقایسه می‌کند و در تنهایی و فارغ از شرایط بیرونی، امریکا را با آن زرق و برق و موقعیت رئیس‌جمهور می‌بیند و از طرفی ایران را پیش چشم خود تصور می‌کند که پادشاهی مستبد و خودکامه دارد و ملتی عقب‌مانده که دردناک می‌نماید. او می‌خواهد بفهمد دلیل این فاصله و تضاد چیست؟ چگونه می‌توان این فاصله را پر کرد یا از میان برداشت؟

حاجی برای آن‌که به هدف خود برسد، بعد از تلاش بسیار، راه‌حلی ساده‌لوحانه پیدا می‌کند و با هزار ترفند از رئیس‌جمهور امریکا دعوت می‌کند تا از او پذیرایی کرده و بتواند راه‌حل معمای خود را در ملاقات و مذاکره با او پیدا کند!

بطلان این تفکر و روش وقتی آشکار می‌شود که حاجی واشنگتن می‌فهمد مهمان او اینک رئیس‌جمهور امریکا نیست و شخص دیگری رئیس‌جمهور این کشور شده و این ضیافت و آشنایی بیهوده و نقش بر آب بوده است.

این‌ همه را برای آن گفتم که این روزها به دلایلی موفق به دیدن حدود صد و سی فیلم مستند ایرانی شده‌ام. پس از دیدن این فیلم‌ها به نظرم رسید نسل جوان با همه تلاش و حسن نیت، در جواب به سوال حاجی واشنگتن هنوز پاسخ درست و درمان و قابل قبولی پیدا نکرده و دلسوزانه به دنبال جواب و مراقب اطراف است تا فریب نخورد و پاسخ مطلوب را پیدا کند.

ما به سبب وجود پهلوانان و نام‌آوران اسطوره‌ای و اشعار حماسی و عاشقانه با میراث کهن خود در ارتباط هستیم و به آن علاقه داریم. از طرفی یادآوری شکوه گذشته با دیدن ستون‌های بازمانده از تالارهای باشکوه و سنگ‌نوشته‌هایی بر دل دیوار کوه‌ها و... ما را به این میراث پیوند می‌دهد و همین‌ها موجب دلبستگی و افتخار به تمدن و میراث کهن می‌شود که البته ارزشی فراوان دارد، اما آنچه درباره زندگی و اخلاقیات مردم آن زمان می‌دانیم، همگی نقل‌قول‌ها و خاطره‌های خیال‌پردازانه و آرمان‌گرایانه است که چیز درستی از آن‌ها دستگیرمان نمی‌شود.

درباره تمدنی که بعضی آن را کهنه می‌دانیم یا می‌نامیم و اکنون با آن زندگی می‌کنیم باید یادآور شد که هر چند فاصله‌ای مشهود با تمدن امروزی مغرب زمین دارد، اما در تمام این سال‌ها، با همه افت و خیزها و قرار گرفتن در معرض انواع حمله‌ها، از گزند حوادث به میزان قابل قبولی در امان مانده است. به ویژه در روزگاری که شاهد غلبه انکارناپذیر تکنولوژی بر عرصه حیات بشر هستیم. اگر‌چه لطماتی بر پیکر این تمدن وارد آمده و آن را ناتوان و کم‌بنیه کرده است، ولی با این وجود، همین پیکر نیمه‌جان، بخشی از فرهنگ و تمدن جهان به حساب می‌آید و دارای ارزش است.

شاید دارایی‌های ما از شعر، ادبیات و علوم گوناگون به زمان‌های دور بر‌گردد، اما همان‌ها نیز همچنان برای جهانیان ارزشمند و آموزنده هستند و هنوز غبار تاریخ بر بسیاری از مشاهیر ایران مانند فردوسی، حافظ، مولانا، سعدی، بوعلی سینا و... ننشسته است. متاسفانه آن بخش از تمدن کهن ما که به کار امروزمان هم می‌آید، رو به نابودی است، اما نسل جوان که نگران شرایط موجود است، تلاش می‌کند آن را حفظ کند و پا بر جا نگه دارد.

اگر قنات‌های حاشیه کویر ایران که روزگاری مهم‌ترین وسیله آبرسانی به مزارع و زندگی مردم بوده با بی‌توجهی رو به ویرانی می‌رود، جوانانی علاقه‌مند و با پشتکار هستند که این ضایعه را در فیلم‌های خود به تصویر می‌کشند و سعی می‌کنند از ادامه یافتن روند این نابودی جلوگیری کنند؛ اگر برج‌سازی و بلند‌مرتبه‌سازی، فضای شهرهای ما را با تمدن کهنمان بیگانه کرده است، بعضی معماران هوشمند ما تلاش می‌کنند تا معماری سنتی ایرانی - اسلامی را تا جایی که ممکن است زنده نگاه دارند. اگر گروهی از فیلمسازان غرب تلاش می‌کنند با فیلم‌هایشان فرهنگ و اخلاقیات ما را نابود کنند، این سینمای نجیب و آبرومند ماست که تمدن کهن ما را به جهانیان معرفی می‌کند. مثال‌‌هایی از این قبیل فراوان می‌توان گفت و ختم کلام جمله به یاد ماندنی علی حاتمی است که گفت: "آیین چراغ خاموشی نیست..."


این مقاله قبلا در نوزدهم شماره از هفته‌نامه کرگدن در تاریخ 9 شهریور 95 چاپ و منتشر شده است.

نویسنده
هارون یشایایی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین وب‌سایت مشاهده همه
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 15 دقیقه مطالعه | 1 هفته پیش
img-content
شرمین نادری شرمین نادری 14 دقیقه مطالعه | 2 هفته پیش
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
هارون یشایایی هارون یشایایی 7 دقیقه مطالعه | 5 ماه پیش
img-content
هارون یشایایی هارون یشایایی 10 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
img-content
هارون یشایایی هارون یشایایی 8 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
عرفان خسروی عرفان خسروی 3 دقیقه مطالعه | 22 ساعت پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.