بخونید، خونده بشید!
شام آزادی به ز صبح استبداد
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
غلامرضا طریقی غلامرضا طریقی

شاعر غزل‌سرا . منتقد ادبی

دنبال کن
شام آزادی به ز صبح استبداد
1506 خواننده / 7 دقیقه مطالعه / 1 سال پیش
like1K
img-content
کرگدن کرگدن
مجله هفتگی کرگدن
دنبال کن
شام آزادی به ز صبح استبداد

در تاریخ ادبیات ما "مسعود سعد سلمان" از معدود چهره‌هایی است که  بارها  از آزادی سخن گفته است، چنان‌که می‌توان گفت "آزادی" مضمون محوری شعرهای اوست. امّا مفهومی که او از آزادی در نظر دارد رهایی شخص خودش از زندان است. نگاه فلسفی "ناصرخسرو" به مقوله‌ی آزادی هم به نوعی دیگر، آنقدر شخصی است که نمی‌توان آن را با مفهومی که ما امروز از آزادی در نظر داریم مقایسه کرد. چنین است که ما تا دوره‌ی مشروطه، تصویر و تصور درستی از آزادی ، و به تبع آن، "استبداد" در شعر فارسی نداریم.

با تحوّلات عمیق اجتماعی عصر مشروطه و تأثیر غرب بر اجتماع و ادبیّات این دوره، مفهوم آزادی نیز معنایی اجتماعی- سیاسی به خود گرفت و به همراه خود مؤلفه های جدیدی را به وارد جامعه‌ی ما کرد؛ مؤلفه هایی مثل قانون، توجّه به علوم و فنون جدید، توجّه به تعلیم و تربیت نوین، آزادی نسوان و… که همه از دستاوردهای آزادی است و شاعر عصر مشروطه به عنوان نماینده‌ی مردم آنها را در شعر بازتاب می‌دهد.

بسیاری از شاعران مشروطه بعد از وطن- و حتّی در بسیاری موارد قبل از آن- از آزادی به عنوان معشوق و آرمان خود نام می‌برند و رسیدن به دیگر خواسته‌ها و اهدافشان را در گرو رسیدن به آزادی می‌دانند:

ادیب:

گر هوای وطن بود به سرت/ از وطن بعد از این سخن گو باز/ هوس عشق بازی ار داری/ با وطن هم قمار عشق بباز/ از وطن نیست دلبری بهتر/ به وطن دل بده ز روی نیاز 

اگرچه گاهی این تمایلات وطن پرستانه با اغراق، به تحقیر دیگر ملل می انجامد اما در مجموع مفهوم وطن‌پرستی در این دوره با انگیزه‌ی ضد‌استعماری شکل می‌گیرد و در نهایت به مفهوم ضد استبدادی منجر می‌شود. زیرا آنچه پای استعمار را به مملکت باز کرده و به او میدان جولان می‌دهد استبدادی است که اجازه‌ی اظهار نظر به مردم نمی‌دهد. البته به موازات تهییج غیرت ملی آنچه با هدف مبارزه با استعمار و به تبع آن استبداد، وارد شعر این دوره می‌شود یادآوری غیرت مذهبی و اشتراکات دینی است.

فرخی:

ای وطن پرور ایرانی اسلام پرست/  همتی زآنکه وطن رفت چو اسلام ز دست 

مهم ترین ویژگی شعر مشروطه، خصلت ضد استبدادی آن است. ستایش آزادی، قانون خواهی، استبداد ستیزی، درخواست آزادی قلم، به رسمیت شناختن حق حاکمیت ملت، اصلی‌ترین مفاهیم و موضوعهایی هستند که در شعر مشروطه به آنها پرداخته شده است. متفکران در این دوره و با استفاده از این مفاهیم به مبارزه‌ای گسترده با استبداد پرداختند و برای این کار با استعمار نیز وارد مبارزه شدند. مبارزه با قدرت بی چون و چرای حاکمان قاجاری، با طرح موضوع حق حاکمیت مردم آغاز شد. این مفهوم بارها و بارها در شعر شاعران مشروطه خودنمایی می‌کرد. 

اشرف:

مالک این آب و خاک و مملکت ملت بود/ تاج گیر و تاج بخش سلطنت ملت بود

شعر مشروطه، ستایشگر آزادی است و چون اولین مانع آزادی حاکمیت است به تمامی به مبارزه‌ای جدی با پادشاهان دوره قاجار می‌پردازد. واژه‌های "آزادی" و "استبداد" همواره در تقابل با هم، درونمایه‌های شعر مشروطه را ایجاد می‌کنند.

فرخی:

هزار بار بود به ز صبح استبداد/ برای دسته‌ی پابسته شام آزادی

عارف:

پنجه‌ی توانایی گر مدد کند روزی/ بشکنم من از بازو پنجه‌ی ستبدادی

اینها نمونه‌هایی از ستایش خود آزادی  و نکوهش کلی استبداد است اما همواره در شعر مشروطه با این نوع برخورد مواجه نیستیم. زیرا برای ستایش آزادی و نکوهش استبداد باید به اجزا و عناصر آن نیز پرداخته شود. با این هدف است که نکوهش حاکمان مستبد از پادشاه گرفته تا حاکم فلان شهر، بخشی از مضمون‌های شعر دوره‌ی مشروطه می‌شود و همین باعث نزدیک‌تر شدن شعر این دوره به زندگی واقعی می‌شود. این رویکرد باعث انعکاس رنج‌های مردم شده و شعر مشروطه را به سوی جزیی نگری سوق می‌دهد که بنیان‌گذار شعرهای کارگری و به‌طور کلی شعر اجتمعای به مفهوم نوین، در ایران نیز هست و البته پس از برچیده شدن مشروطه و قدرت گرفتن دوباره‌ی استبداد به شعرهایی منتج می‌شود که بیشتر در سوگ آزادی و در مذمت استبداد نوشته شده‌اند.


این مطلب پیش از این در مجله‌ی کرگدن به چاپ رسیده است.

نویسنده
غلامرضا طریقی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین وب‌سایت مشاهده همه
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 14 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
img-content
حسن لطفی حسن لطفی 8 دقیقه مطالعه | 8 ماه پیش
img-content
بهروز غریب‌پور بهروز غریب‌پور 9 دقیقه مطالعه | 9 ماه پیش
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
غلامرضا طریقی غلامرضا طریقی 17 دقیقه مطالعه | 2 سال پیش
img-content
غلامرضا طریقی غلامرضا طریقی 4 دقیقه مطالعه | 2 سال پیش
img-content
غلامرضا طریقی غلامرضا طریقی 1561 خواننده / 6 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
14 دقیقه مطالعه / 3 ماه پیش
img-content
ارسطو شهابی ارسطو شهابی 10 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
img-content
محمدرضا ایدرم محمدرضا ایدرم 1752 خواننده / 10 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.