بخونید، خونده بشید!
مگس و عرصه‌ی سیمرغ
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
احسان رضایی احسان رضایی

روزنامه‌نگار . نویسنده

دنبال کن
مگس و عرصه‌ی سیمرغ
7 دقیقه مطالعه / 2 ماه پیش
img-content
کرگدن کرگدن
مجله هفتگی کرگدن
دنبال کن
مگس و عرصه‌ی سیمرغ

می‌گویند اینکه ما این‌قدر از حشرات بدمان می‌آید، نتیجه زندگی شهری است که ارتباط ما را با طبیعت قطع کرد و حشرات را ناقل بیماری دانست و حتی کار کرم ابریشم را هم به کارخانجات نایلون‌سازی سپرد. اما باور کنید همه‌اش هم این نیست. در همان ایام قدیم هم ملت رابطه خوبی با مور و ملخ نداشتند و حتی شیخ وارسته‌ای مثل سعدی از مگس بدش می‌آمد و در وقت نصیحت، توضیح می‌داد: «این دغل‌دوستان که می‌بینی/ مگسانند گردِ شیرینی». واقعیتش همین است که ما آبمان با هم توی یک جوب نمی‌رود. آن یکی دوتا بی‌آزارشان مثل کرم شبتاب و پروانه و کفشدوزک را که بگذاریم کنار، باقی تاریخ را مشغول جنگ و جدال با انواع حشرات بودیم. گول این حرفهای شیک را نخورید که مثلا در ژاپن زنجره حیوان مقدسی است یا در چین عقیده دارند که بعضی کِرم‌ها خاصیت جادویی دارند و باعث وفور نعمت و ثروت کسی می‌شوند که پیدایش کنند. همان چینی‌ها هم می‌زنند کرم و سوسک و باقی حشرات را به سیخ می‌کشند و می‌خورند. حشرات هم البته کم نمی‌گذارند و گاهی چنان سماجتی به خرج می‌دهند که از دمپایی و مگس‌کش و پشه‌بند و امشی هم کاری پیش نمی‌رود و به قول فردوسی «اگر با تو یک پشه کین آورد/ ز تختت به روی زمین آورد».

بی‌وجه نبود که شیخ ابوسعید ابوالخیر، تعارف رقیبش را پس فرستاد و گفت: «آن پشّه هم تویی». مرد خدا می‌داند که ما از دو جهان متفاوت هستیم که به اجبار باید در یک دنیا زندگی کنیم. این دو جهان آن‌قدر از هم فاصله دارد که کافکا وقتی خواست شدت تغییرات را نشان بدهد، در داستان معروف «مسخ» از مثال حشره استفاده کرد و گرگور سامسا را تبدیل به سوسکی درشت کرد. انبیاء و اولیای الهی را که عالم مسخّرشان بود از این بحث بگذارید کنار. آن سلیمان نبی بود که می‌توانست با مورچه در باب ران ملخ گپ و گفت‎های دلپذیر داشته باشد. آن موریانه‌ای هم که پیمان‌نامه قریش را خورد و عنکبوتی که جلوی غار تار تنید، همه در خدمت رسول خدا(ص) بودند. اینها حسابش جداست، در مورد ما آدمهای عادی شانسِ کنار آمدن با مگسی که نصفه شب توی اتاقمان وزوز می‌کند و مانع از خواب راحت شده، همان‌قدر است که احتمال دیدار دوباره با هزارپایی که توی «آلیس در سرزمین عجایب» قلیان می‌کشید و پند و نصیحت صادر می‌کرد.

ما حتی با همان حشرات دوست‌داشتنی مثل جیرجیرک هم صنمی نداریم. فوقش بشود جیرجیرک را در کارتون «پینوکیو» برد و عصا و کلاه دستش داد، یا مثلا برای تشبیه از وجود حشرات استفاده کرد، چنان‌که سنایی حرص و آز و طمع را به مورچه‌ای که همه چیز را توی لانه‌اش جمع می‌کند تشبیه کرده و گفته: «مورِ حرص از درون سینه برآر/ چون که آن مور زود گردد مار». حسین منزوی هم سرنوشت بشر را مشابه یک پیله تنیدنِ ناتمام دیده: «چه سرنوشتِ غم‌انگیزی که کرم کوچک ابریشم/ تمام عمر قفس می‌بافت، ولی به فکر پریدن بود». یکجا هم بود که چاق و لاغر رمز ارتباطی‌شان را «از سوسک سیاه به خرمگس» گذاشته بودند. این، نهایت همزیستی مسالمت‌آمیز ما با حشره‌جماعت است. وگرنه شما فرض کن زنبور عسل زحمتکش و مهربان هم اگر نزدیکش بشوی، بدون هیچ پرس و جویی از قصد و نیتت، نیشش را به جانت فرو می‌کند و خودش هم می‌میرد. خب با همچین موجودی چه باید کرد؟ طبیعی است که خیلی وقتها آدمیزاد تصور کند این موجوداتِ متفاوت، حاصل یک آفرینش اشتباهی هستند. همان‌طور که در «اوستا» می‌خوانیم که اهریمن علاوه بر دیوها، موجوداتی مثل گرگ، مار، وزغ، مورچه، عنکبوت و باقی حشرات را هم خلق کرده. در فرهنگ عامه مارها و عقرب‌ها، فک و فامیل اجنه به حساب می‌آیند. یکی از پسرهای رمان ویلیام گولدینگ هم در خواب می‌بیند که شیطان «سالار مگس‌ها»ست.

حتی مومنین هم که خداوند را قادر متعال می‌دانند و برای شیطان چنین قدرتی قایل نیستند، باز نظر مثبتی به حشرات ندارند. در «تفسیر کشف الاسرار» می‌خوانیم که «ﷲ تعالی مگس را ضعیف آفرید و با ضعفِ وی وقاحت آفرید. اگر آن وقاحت که در مگس است در شیر بودی، در زمین کس از زخم وی نرستی.» بعد هم در ادامه این توضیحات، بحثی درباره فلسفه آفرینش مگس مطرح می‌شود: «گفت: ﷲ مگس را از بهر چه آفرید؟ شافعی گفت: خواری و بیچارگیِ ملوک زمین را.» که ارجاعی است به ماجرای نمرود که با آن‌همه ادعا اسیر دست یک حشره شد. خب این هم از حکمت خداست که وقتی اراده می‌کند غرور بشر را بشکند و سر عقلش بیاورد، یک سوسک را می‌فرستد وسط آپارتمان تا ببینیم که همه دستاوردهای تمدن در مواجهه با دوتا شاخک جنبان این موجود، چقدر ناتوان است.


این مقاله قبلا در پنجاه و چهارمین شماره از هفته‌نامه کرگدن چاپ و منتشر شده است.

نویسنده
احسان رضایی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین وب‌سایت مشاهده همه
img-content
حامد یعقوبی حامد یعقوبی 10 دقیقه مطالعه | 14 ساعت پیش
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 11 دقیقه مطالعه | 3 هفته پیش
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 8 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 11 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 7 دقیقه مطالعه | 4 ماه پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
احسان رضایی احسان رضایی 9 دقیقه مطالعه | 1 روز پیش
img-content
عرفان خسروی عرفان خسروی 7 دقیقه مطالعه | 1 هفته پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.