بخونید، خونده بشید!
علم منهای هزینه اضافی
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
عرفان کسرایی عرفان کسرایی

ژورنالیست علمی

دنبال کن
علم منهای هزینه اضافی
10 دقیقه مطالعه / 1 سال پیش
img-content
علم منهای هزینه اضافی

نتایج انتخابات یونان، مرگ شش نهنگ در سواحل جزیره یورک استرالیا، اعتصاب رانندگان قطار در آلمان و خبر تولید پیاز بدون اشک در انگلیس از جمله اخباری است که معمولا از طریق رسانه‌ها به اطلاع ما می‌‌رسد. هرکدام از ما با تماشای تلویزیون، مطالعه روزنامه یا گپ‌وگفت در جمع‌های دوستانه در معرض اخبار و اطلاعات روزمره هستیم. خبر فرود کاوشگر فیله فضاپیمای روزتا بر روی دنباله‌دار چوری باشد یا پیش بینی وضع آب و هوای روزهای آینده تفاوتی نمی‌کند. مساله این است که همه ما به صرف انسان بودن و زندگی در محیط اجتماعی، خواه ناخواه این اطلاعات را دریافت می‌‌کنیم و نسبت به تحولات جهان بی‌تفاوت نیستیم. البته درجه اهمیت این اطلاعات و طبقه بندی آنها بستگی به خودمان دارد. به عبارت دیگر بستگی به میزان توجه محیطی مان یا روحیه جست‌وجوگرانه و نقادانه یا حتی نقش اجتماعی، شغل یا مسوولیت مدنی‌مان دارد.
پرسش اینجاست که کدام سنخ از اطلاعاتی که همه روزه از طریق رسانه‌ها، مطالعه کتاب، صحبت با دوستان یا در مدرسه و دانشگاه دریافت می‌‌کنیم، ارزشمند است؟ اطلاعات مربوط به فیزیک، پزشکی، شیمی، تاریخ، زیست‌شناسی، جغرافیا، نجوم، زمین‌شناسی، حقوق یا ریاضیات.
بعید است که از بین ما کسی بداند که مثلا میزان تولید گندم در مغولستان در سال ۲۰۱۱، 430 هزار تن بوده یا اینکه کوه Ruapehu با ارتفاع ۲۷۹۷ متر، مرتفع‌ترین بخش جزیره شمالی در نیوزیلند و سرچشمه رود Waikato است و ۴۲۵ کیلومتر طول دارد. کدامیک از ما می‌‌داند که موتسیهوتو، یکصدوبیست‌ودومین امپراتور ژاپن در روز ۳۰ جولای سال ۱۹۱۲ در توکیو درگذشته یا استرالیا در فصل زراعی۱۴-۲۰۱۳ از هر هکتار زمین زراعی زیر کشت پنبه‌ خود ۲/۱۰۷ کیلوگرم پنبه برداشت کرده است؟ آیا دانستن این آمار و ارقام و اطلاعات به صورت بنیادین اهمیت داشته و در رده اطلاعات عمومی طبقه بندی می‌‌شود؟
در بهترین حالت بعید است که یک جراح متخصص بسیار با سواد و حاذق، کمترین اطلاعی از روش اویلر در حل معادلات دیفرانسیل مرتبه اول داشته باشد. در مقابل یک نفر مهندس بسیار خبره کمترین اطلاعی از روش‌های جراحی مغز در درمان پارکینسون ندارد و به‌عبارتی نسبت به این موضوع کاملا بی‌سواد محسوب می‌‌شود. به سختی می‌‌توان تصور کرد که یک نفر مهندس برق و الکترونیک بداند که نزدیک‌ترین فاصله عطارد تا خورشید ۴۶ میلیون کیلومتر است یا یک بیولوژیست خبره بداند که معادلات مربوط به نیروی کریولیس در سال ۱۸۳۵ توسط یک مهندس فرانسوی به نام گاسپارد گوستاو کوریولیس منتشر شده است. عموما ما چنین انتظاری از متخصصین و عوام نداریم. هیچ‌کسی مورخی را که در کار خود متخصص است بابت اینکه احیانا نمی‌داند «معادله کلاین گوردون، فرم نسبیتی معادله شرودینگر برای ذرات با اسپین صفر است» بی‌سواد نخواهد دانست و یا یک فیزیکدان خبره را بابت اینکه نمی‌داند «خاندان رومانوف از سال ۱۶۱۳ تا ۱۹۱۷ میلادی بر روسیه حکومت می‌‌کرده و نیکلای دوم به نفع برادرش میخائیل الکساندرویچ از سلطنت کناره‌گیری کرده است» به بی‌سوادی یا کم‌اطلاعی متهم نمی‌کند.
در واقع مثال‌های فوق هیچ‌کدام اطلاعات عمومی نبودند. در همه آنها کمی تا قسمتی اطلاعات تخصصی گنجانده شده بود. عموما برای اطلاع داشتن از مباحث فیزیک ذرات در این سطح، لازم است که فرد درس و دوره دانشگاهی آکادمیک آن را پشت سر گذاشته باشد. به‌ندرت می‌‌توان به‌صورت خودآموز و از طریق اخبار و روزنامه، از معادله دیراک، کلاین گوردون یا شرودینگر سر درآورد.
آمار تولید گندم در مغولستان در سال ۲۰۱۱ نیز، در رده اعداد و ارقام تخصصی است برای کسی که در زمینه تولید و برداشت یا اقتصاد کشاورزی فعالیت و پژوهش می‌‌کند.
اما همه اطلاعاتی که از طریق روزنامه، تلویزیون، اینترنت، کتاب و سایر منابع در دسترس ما هستند از این سنخ نیستند. برخی اطلاعات به مراتب پایه‌ای تر و بنیادی ترند و از فرط وضوح و بداهت، از هر فرد انسانی که در اجتماع حاضر و از سلامت عقل بهره مند است، انتظار می‌‌رود که از آن مطلع باشند.
برای نمونه دانستن این گزاره علمی که «زمین به دور خورشید می‌‌چرخد» مستلزم در اختیار داشتن دانش تخصصی نیست و از هر انسان قرن حاضر انتظار می‌‌رود که این گزاره را تصدیق کند. تحصیلات ابتدایی در کشور ما و در اغلب کشورهای جهان اجباری است و کسی نمی‌تواند به‌صورت سلیقه‌ای بگوید که نمی‌خواهم فرزندم را به مدرسه بفرستم. بنابراین هر فردی از نسل جدید در بدترین حالت ممکن، لااقل از سواد محاسبات ریاضی اولیه مثل جمع و تفریق و اطلاعات پایه‌ای علوم تجربی بهره‌مند است.
در گزارش سال ۲۰۰۵ موسسه Eurobarometer تعدادی از کشورهای جهان مورد پیمایش فهم عمومی از علم قرار گرفتند. یکی از پرسش‌ها چنین بود:
«دایناسورها همزمان با انسان‌ها زندگی می‌‌کرده‌اند.»
این گزاره غلط، در بین افراد مورد پژوهش نتایج زیر را دربرداشت. ۸۷ درصد از سوئدی‌ها، ۸۰ درصد از آلمانی‌ها، ۷۹ درصد از دانمارکی‌ها و ۵۰ درصد یونانی‌ها و... به درستی این گزاره را غلط ارزیابی کردند. در قعر این جدول اما کشور ترکیه قرار دارد که درنهایت تعجب، ۴۲ درصد این گزاره را درست ارزیابی کرده‌اند و ۲۸ درصد نیز به آن با (نمی‌دانم) پاسخ داده‌اند.
در گزارشی دیگر، آمار اخیر منتشر شده بنیاد ملی علوم آمریکا نشان می‌‌دهد؛ ۲۵ درصد از افراد مورد پرسش نظرسنجی اخیر این بنیاد، تصور می‌‌کنند خورشید به دور زمین می‌‌چرخد. به عبارتی از هر چهار آمریکایی، یک نفر کمترین اطلاعی از یکی از بنیادی‌ترین اطلاعات علوم پایه ندارد.
در فارسی مثل مشهوری از بزرگمهر نقل شده که می‌‌گوید: «همه چیز را همگان دانند و همگان هنوز از مادر نزاده‌اند! »در واقع قرار نیست که ما علامه دهر باشیم و بر همه علوم معلوم و منقول احاطه داشته باشیم. چنین چیزی با وجود گسترش و رشد فزآینده دانش در قرون اخیر قطعا و یقینا محال است. من در این یادداشت، «علم» و «دانش» را با اغماض در یک معنا به کار برده‌ام و تفاوتی بین این دو قائل نشده‌ام و مقصودم به صورت عمومی‌تر، معرفت بشری است.
 باری! دانش‌ها و فناوری‌ها روز به روز تخصصی‌تر می‌‌شوند و هر کسی نهایتا می‌‌تواند در یک یا دو شاخه علمی حقیقتا متخصص باشد. به عبارتی همه ما نسبت به دانش‌های دیگر بی‌سواد هستیم. ممکن است یک کیهان‌شناس از جغرافیای آسیای جنوب شرقی هیچ نداند و یک مهندس مکانیک از دیالوگ دو نفر پزشک درباره نوار قلب یک بیمار حتی یک کلمه هم سر در نیاورد و یک پزشک هم یک جدول ترمودینامیک مهندسی را تنها به شکل خط‌خطی‌های درهم ببیند. این موضوع ابدا مهم نیست. مهم این است که همه ما با هر تخصص و دانشی که در کار خودمان داریم، از اطلاعات عمومی و پایه‌ای دیگر علوم بهره‌مند باشیم و دست‌کم با مطالعه شخصی، درکی سطحی و عمومی از دیگر علوم در دست داشته باشیم.

نویسنده
عرفان کسرایی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
عرفان کسرایی عرفان کسرایی 7 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
img-content
like3K
tag
عرفان کسرایی عرفان کسرایی 3097 خواننده / 3 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
عرفان کسرایی عرفان کسرایی 11 دقیقه مطالعه | 2 هفته پیش
img-content
عرفان خسروی عرفان خسروی 10 دقیقه مطالعه | 3 هفته پیش
img-content
عرفان خسروی عرفان خسروی 10 دقیقه مطالعه | 1 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.