بخونید، خونده بشید!
تداوم سایه‌ی نظریه بازی‌ها بر باتلاق خاورمیانه
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
خضر شمسی خضر شمسی

دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری. با بیش از 50 مقاله علمی در مجلات و همایش بین المللی و ملی در زمینه های تخصصی و عمومی.
پژوهشگر، نویسنده و شاعر

دنبال کن
تداوم سایه‌ی نظریه بازی‌ها بر باتلاق خاورمیانه
10 دقیقه مطالعه / 1 سال پیش
img-content
تداوم سایه‌ی نظریه بازی‌ها بر باتلاق خاورمیانه

سخت‌ترین جمله‌ای که مغز را هنگ می‌کند این است که بعد شکست یا از دست دادن موقعیتی؛ مخاطب کسی باشی که بی‌طرفانه و رودرو بگوید: «قاعده بازی را یاد نگرفته‌ای» یا «بدجور بازی خوردی». بازی خوردن از هر نوعش زجرآور است چه در دوران کودکی که به دنبال نخود سیاه فرستادن به نوعی نخود هر آش شده است چه در جوانی که معشوقه‌ات هزار بار تا دمِ چشمه خندان می‌بردت و بیگانه‌وار آبت نمی‌دهد و سر آخر می‌رود سی خودش. چه در بزرگسالی که؛ کش و قوس روزگار، عیار سر گردنه را نامرد می‌کند و توبره‌های امانتی‌ات را با تریلی از دم خانه ملت بار می‌کند و در ولایات بیگانه به تفریح روزگار می‌گذراند و با خنده‌های شیطنت مآبانه‌ای تفریحش را دستاورد زرنگی‌اش می‌داند[1]. بازی خوردن‌های ما تا از خودی‌ها باشد دردش بین خانوادگی است وای بر زمانی که در اتاق فکرهای آن ورِ آب تزی طراحی و در خاک ما اجرا شود، آن زمان است که حل کردن این مسأله کار کرام الکاتبین است.

وقتی کتاب «تئوری بازی‌ها و رفتار اقتصادی»[2] از خط چاپ گذشت، همه گمان می‌بردند که فقط در باب اقتصاد نگاشته شده است، اما چیزی نگذشت که آثار مثبت و صد البته سوء آن در روانشناسی، جامعه شناسی، سیاست و جنگ و ... پدیدار گردید، طوری که جان فوی نومان[3]، براساس راهبردهای موجود در یک بازی ویژه شبه شطرنج توانست کنش‌های میان دو کشور ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی را در خلال جنگ سرد، با در نظر گرفتن آن به عنوان دو بازیکن در یک بازی مجموع صفر، مدل سازی کند. این نظریه با چنان شتابی به درون نظام‌های جهانی رسوخ کرد که در سال 1994 جان نش به همراه دو نفر دیگر برنده جایزه نوبل گردیدند.

مهم‌ترین اصل در نظریه بازی‌ها این است که طراح طوری برنامه ریزی کند که بازیگران بدون آنکه متوجه باشند از روی دلخواه و طبق قاعده‌ای طراحی شده بر طبق منطق ریاضی اهداف برنامه را اجرا و از نتیجه بدست آمده دفاع کنند و در نهایت اهداف برنامه را سرلوحه کاریشان قرار دهند. در کل می‌توان گفت: بازیگران چنین طرح‌هایی از ماهیت اصلی و پشت پرده برنامه بی‌خبرند. و طراحان برنامه حرکات بازیگران اولیه را طوری پی‌ریزی می‌کنند که بازیگران ثانویه و غیر،  عکس العمل‌های پیش بینی شده‌ای را از خود بروز می‌دهند که این چرخش حرکات باعث تداوم جریان سیستم طراحی شده می‌گردد. و در نهایت بازیگران متن سیستم که دیگر جزء جدایی ناپذیر سیستم گردیده‌اند خود باعث زنده ماندن سیستمی می‌شوند که نفع اصلی آن به طراحان پشت پرده‌ای می‌رسند که حاضر به ورود به میدان بازی نشده‌اند. این نظریه مادامی که در بخش‌های مختلف اجتماع، اقتصاد و غیره ... به کار گرفته شود نفع و ضرر آن مالی و متوجه بخش‌هایی خواهد شد که به بازی ورود کرده‌اند. هر چند که در بیشتر موارد آثار سوء اقتصادی بر عناصر خرد جامعه نیز به جا گذاشته است. اما انداختن تاس این نظریه در عرصه سیاست و جنگ که با جان آدمی سر و کار دارد بوی بربریت می‌دهد و واضعانش انگار بوی انسانیت را در هزاره‌های صلح و تمدن نشچیده‌اند هر چند که صاحبان این اتاق فکرها، از سرزمینی می آیند که تنها دغدغه‌شان حفظ محیط زیست و خوانش دوباره و چندباره توسعه پایدار است و انگار برنامه‌ای برای حفظ نسل بشر روی این کره خاکی ندارند.

برگشت دوباره استعمار به سبک جدید به دامان مردمی که هنوز طعم استقلال را به درستی ارتزاق نکرده بودند قربانی می‌خواست، جریان سازی حادثه یازدهم سپتامبر 2001 که دیگر اصل جریان بر همگان روشن شده است فتح البابی بود که راه را برای ورود دوباره استعمارگران به هلال خصیب[4] باز می‌کرد. بازگشت دوباره آنان مساوی بود با تاراج منابع و ذخائر ملی این سرزمینها و آوارگی و از هم پاشیدن بنیان زندگی اجتماعی ساکنان آن، اما در طرف مقابل یک دهه اتراق نیروهای نظامی در این منطقه از جهان جدای از اینکه هزینه گذافی روی دست طراحان پشت صحنه برجای می‌گذاشت تبعاتی منفی به لحاظ ایفای حقوق اولیه ملت‌ها و تضاد آن با اهداف اولیه حضور اولیه آنان منعکس می‌کرد. تداوم اشغالگری و رفع مشکلات مالی ناشی از حضور آنان به همراه رفع اتهامی که چندی بود گریبانگیرشان شده بود می‌طلبید اساس بازی دیگری چیده شود بازیی که هم به لحاظ اقتصادی سودمندتر باشد و هم به لحاظ چهره‌ای که از آنان به دنیا مخابره می‌کند آبرومندانه‌تر.

اینگونه بود که پای پدیده‌ای نوظهور که محصول اتاق فکرهای داعی حقوق بشر بود به باتلاق خاورمیانه باز شد پدیده ای که نام داعش را به یدک می کشید و از به هم پیوستن مجموعه ای از احزاب افراطی بنیادگرا شکل گرفته بود داعشی که برای گرفتن چند ذره جان باقی مانده خاورمیانه حریف می طلبید. حریف زخمی رنجور که در دستان دژخیمان غرب اسیر گشته بود جهت تعادل در بازی، دو دستی تقدیم سیاه پوشان به ظاهر هم مسلک گردید. داعش با فراخوان عمومی از هوادارانی که از توطئه های پشت صحنه بی خبر بودند ستبر و ستبرتر گردید. و در همین اثنی افراد فعالشان در کشورهای غربی که هر آن تهدید بالقوه ای محسوب می شدند جهت جهاد شرعی به سرزمین های تحت اشغال اسلامی کوچ کردند. تا پروژه پاک سازی غرب از بمب های ساعتی در جریان این بازی عملی گردد.

بازی دیگر از حالت یک طرفه خارج شده بود و اشغالگران دیروز اکنون تأمین‌کنندگان سلاح و امکانات در ازای منابع نفتی و مالی بیکرانی بودند که در خاورمیانه جای خوش کرده بود. و مسلمان بود که از مسلمان می‌کشت و اسلام بود که چهره اوج گرفته‌اش خدشه می‌شد. پوکر[5] باز ماهر پشت صحنه چنان عروسک‌گردانی می‌کرد که دیگر خودمان هم باورمان شده بود که اسلام همین است این را می‌توان در گردشی نیم ساعته در فضای مجازی و کامنت‌های مسلمانانی که از اسلام فقط نامش را یدک می‌کشند فهمید. که چگونه از اینکه جزئی از آنان نیستند و فقط نظاره گر قربانی شدن هم مسلکانشان هستند اظهار تبسم می‌کنند. غافل از اینکه تبسم آنان نیز منعکس کننده تفکرات برآمده از طراحی اتاق فکرهای پشت صحنه می باشد و ما به گمان خود جزئی از این سیستم دوار نیستیم. سیستمی که دورادورش پُر است از داعیانی که به یک آن در عرصه میدان داری حضور بهم رسانیدند و ظاهر و باطن چون آب گل آلود در هم آلودند و کاری جز تداوم بازی و گسترش عرصه باتلاق از پیش نبردند.

می‌توان گفت: ساکنان خاورمیانه درگیر طرحی برآمده از نظریه بازی‌ها شده‌اند و طوری بازی خورده‌اند که صدای قهقه‌های طراحان پشت صحنه از پنت هاوس‌هایی که برج هایشان در آسمان نیویورک گم شده است به گوش می‌رسد. صاحبان سرمایه‌ای که تا قبل از شروع این بلبشو درگیر قضایای ورشکستگی مالی و بحران والستریت[6] بودند بحران‌هایی که به یمن حضور مستمرشان بر رأس دیگ جوشان خاورمیانه به افسانه بدل گشته‌اند و اکنون دیگر از آن زمان فقط خاطراتی را به دست باد می‌سپارند و آخرین ردپاهای حضورشان را از برهوت نیل تا فرات[7] پاک می کنند.

به گفته لیتل فینگر[8] بازیگر سریال بازی تاج و تخت که می‌گفت: «وقتی بدانی یک نفر چه می‌خواهد، می‌دانی او کیست و چطور حرکتش دهی». دقیقاً همین گونه است که پیاده نظام شطرنج نظام سرمایه داری گشته‌ایم. آری آنان خیلی وقت است که می‌دانند چه می‌خواهیم و چه کسانی هستیم. به قول پال هریسون که در کتاب «اندرون جهان سوم؛ کالبد شکافی فقر»[9] در باب ما شیفتگان غرب اینگونه عنوان می‌کند «به هر روستایی در جهان سوم قدم بگذاری، می‌بینی که جوان‌ها لباس‌های سنتی را نمی‌پسندند و تی‌شرت بر تن می‌کنند. به هر بانکی بروی می‌بینی صندوق‌دارها مثل کارمندان بانک‌های اروپایی لباس پوشیده‌اند. وقتی شب می‌رسد، می‌بینی مدیر سوار ماشینش می‌شود و می‌رود خانه تلویزیون تماشا کند .... همه‌ی شهرهای بزرگ دنیا دارند شبیه هم می‌شوند... اما اسلوب آن، فقط و فقط غربی است. تقلید نه تنها در شیوه‌های مصرف وجود دارد بلکه در معماری، تکنولوژی و صنعت، مراقبت‌های بهداشتی، آموزش و خانه‌سازی نیز رخنه کرده است».


[1] اشاره دارد به جریان اختلاس 3 هزار ملیاردی محمودرضا خاوری در سال 1390

[2] نویسنده گان کتاب جان فوی نوی مان و اسکار مونگنسترن، سال انتشار 1928.

[3] نویسنده و یکی از واضعان نظریه بازی ها.

[4] هلال خصیب محدوده ای بین نهرهای دجله و فرات که از دید اندیشمندان و قدما از حاصلخیزترین مناطق جهان محسوب می شود

[5] بازی ورق که معروفترین و محبوبترین بازی قمارخانه ای محسوب می شود

[6] اشاره دارد به جنبش اشغال وال استریت در سال 2011

[7] شعار صهونیزم جهانی از زمان حضورشان در خاورمیانه از سال 1948

[8] آیدان گیلن بازیگر نقش لرد پیتر بیلیش در سریال بازی تاج و تخت

[9] ترجمه شهریار آژغ، انتشارات اختران، چاپ (1387)

نویسنده
خضر شمسی
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین نویسنده مشاهده همه
img-content
خضر شمسی خضر شمسی 10 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
img-content
خضر شمسی خضر شمسی 8 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
img-content
خضر شمسی خضر شمسی 10 دقیقه مطالعه | 1 سال پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
14 دقیقه مطالعه / 1 ماه پیش
img-content
ارسطو شهابی ارسطو شهابی 10 دقیقه مطالعه | 1 ماه پیش
img-content
محمدرضا ایدرم محمدرضا ایدرم 1436 خواننده / 10 دقیقه مطالعه | 1 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.