بخونید، خونده بشید!
سیگاری‌های سینمایی‌
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
زهرا حمزه زهرا حمزه

دانشجوی جامعه‌شناسی، خبرنگار سابق ایسنا، روزنامه‌نگار تماشاگران

دنبال کن
سیگاری‌های سینمایی‌
9 دقیقه مطالعه / 1 سال پیش
img-content
سیگاری‌های سینمایی‌

چه کنیم تا صحنه‌های استعمال در فیلم‌ها لذت‌بخش نشود؟!

زهرا حمزه – احتمالاً کمی بعد از اختراع سینما بوده که افراد، متوجه بُعد قدرتمند رسانه‌ای و ابزاری آن شده‌اند. اساسا در همه جای دنیا برای آنکه تیغ سانسور به فیلم‌ها آسیب نرساند، بر پایه موضوع و ویژگی‌های تصویری درجه‌بندی سنی می‌شوند تا هر گروه سنی بتواند به دیدن فیلم برود و از طرفی دیگر گرو‌ه سنی‌های کوچکتر نیز از درک مسائلی که در توان بزرگسالان است، دور بمانند. مسئله‌ای که در ایران چندان رعایت نمی‌شود و تجربه نشان داده است که مدیران سینمایی و دولتی ما ترجیح می‌دهند با فیلم‌ها برخورد خشن‌تری داشته باشند؛ یا به آنها پروانه نمایش ندهند یا طوری سانسور را بر آنها اعمال کنند که چیزی از فیلم نماند. سیاه‌نمایی، بدآموزی، وجود تصاویر و صحنه‌هایی خشن مسائلی هستند که در این راستا فیلم‌ها را دچار ممیزی می‌کند. البته از طرفی دیگر تلویزیون رسمی و ملی‌مان نیز این‌‌ آش را طور دیگری بی‌نمک کرده و در این سال‌ها نشان داده که ترجیح می‌دهد ممیزی‌ها را سلیقه‌ای اعمال کند. درست است که با این کار فضایی به اصطلاح ایمن برای خانواده‌ها که مخاطبان اصلی تلویزیون هستند، ایجاد کرده، ولی از طرفی دیگر فاصله زیادی بین جامعه و رسانه‌ ایجاد کرده است. مو و آرایش خانم‌ها، نوع پوشش‌شان، صحنه‌های خشونت‌آمیز، تصویر سازهای موسیقی همراه با استعمال سیگار و قلیون و دیگر دخانیات از ممنوعیت‌های فیلم‌های تلویزیونی است. ممنوعیت‌هایی که فیلم‌سازان در جشنواره فیلم فجر که آن را ویترین سینمای ایران هم می‌خوانند، از خجالت‌شان درمی‌آیند و هر ساله داد برخی منتقدین در‌می‌آید که این چه ویترین دودی است که ساخته‌اید؟! در جشنواره سال گذشته بررسی شد که سیگار و مرگ، جزو لاینفک فیلم‌های جشنواره فجر بوده‌اند. از ۴۴ فیلم به نمایش درآمده در جشنواره، در ۲۸ فیلم، تماشاگران شاهد صحنه‌های استعمال سیگار بودند و در ۲۷ فیلم هم روایت داستان همراه با مرگ یکی از شخصیت‌ها بود. امسال هم دکتر قاضی‌زاده هاشمی، وزیر بهداشت در شامگاه ۱۵ بهمن ماه، با حضور در برج میلاد به تماشای فیلم «ماجرای نیمروز» محمدحسین مهدویان نشست و در پاسخ خبرنگاران در مورد ارزیابی جشنواره گفت: «تا الان شش فیلم دیده‌ام و درباره بهترین فیلم هم باید پس از دیدن همه آنها نظر بدهم؛ اما آنچه اسباب تأسف بوده، این است که هرچه فیلم تا به حال دیده‌ام در آن ها استعمال سیگار زیاد بوده است.»

تصویر صحنه‌ سیگار کشیدن، راهی برای بروز خشم فروخورده

حامد محمدی کنگرانی از روان‌پزشکانی است که در جریان روز سینمای ایران است و مطالعاتی از همین قبیل هم دارد. او در گفت‌وگویی که با تماشاگران امروز داشت، در مورد صحبت اخیر وزیر بهداشت، نقش سیگار در فیلم‌های سینمایی و دلیل احتمالی آن صحبت کرد. دکتر محمدی کنگرانی با بیان اینکه نشان دادن سیگار به عنوان ابزاری برای شخصیت‌پردازی در سینما محسوب می‌شود، گفت: «به عنوان یک پزشک معتقدم سیگار بسیار مضر است که در عین حال قانونی است. پس نمی‌توان گفت هر کسی سیگار می‌کشد آدم بد و هر کس که نمی‌کشد آدم خوبی است. اگر نخواهیم در مورد نهادهای مافیای سیگار در ایران صحبت کنیم، الان در مورد مدیوم دیگری به اسم سینما صحبت می‌کنیم که در آن باید شخصیت‌پردازی انجام شود. معتقدم که نمایش صحنه سیگار کشیدن در سینما مشکلی ندارد اما از طرفی دیگر من به سینما به عنوان رسانه‌ای که وظیفه آموزش صرف دارد نگاه نمی‌کنم‌؛ سینما تلفیقی از هنر، صنعت و سرگرمی است و آموزش در کنار هزاران مسئله دیگر، یکی از نکات موجود در این تلفیق است. من با اینکه برخی می‌گویند سینما وسیله‌ای است برای شعار دادن و آموزش سبک زندگی، بسیار مخالف هستم.» او در ادامه صحبت‌هایش به فیلم «کاناپه» کیانوش عیاری و حواشی آن اشاره کرد و گفت: «به نظر من حجاب غیرضروری در فیلم‌‌ها همانقدر نامعقول است که بگوییم کسی نباید در فیلم‌ سیگار بکشد! البته من منکر تأثیرگذاری سینما نیستم و به این علت باید تا حد ممکن صحنه‌هایی که جذابیت‌ سیگار کشیدن را نشان می‌دهند کمتر شود. سیگار کشیدن کاری نیست که‌ فرد بخواهد به آن افتخار کند.»

حتی مهران مدیری هم…

محمدی کنگرانی در همین راستا به ماجرای سیگار کشیدن مهران مدیری در نشست خبری فیلمش اشاره کرد و آن را ناپسند دانست و گفت: «به نظر من آن عمل ایشان که با لذت سیگار می‌کشید دقیقاً مصداق تبلیغ برای سیگار بود که نادرست بود.» او همچنین ادامه داد: «یک گروه اختلالاتی به اسم اختلالات شبه‌جسمانی وجود دارد که می‌گوید اگر علائم اضطرابی نتواند خود را در مجرای درستش بروز دهد خود را با علائمی دیگر نشان می‌دهد. به نظر من این همان داستانی است که امروز گریبان سینمای‌ ما را گرفته است. از آنجا که متأسفانه در سینما مشکلاتی وجود دارد و تلویزیون هم به شدت روی مسائلی مانند نشان دادن سیگار حساسیت نشان می‌دهد، به نظر می‌رسد سینماگران ما به صورت جبرانی از صحنه‌های سیگار کشیدن در فیلم‌ها که حتی گاهی بیش از حد معمول است، به عنوان محلی برای بیرون ریختن خشم‌شان استفاده می‌کنند. این قسمت کاملاً مشخص است و من بسیار صحنه‌های غیرضروری سیگار کشیدن دیده‌ام که انگار سینماگر خواسته به واسطه آن خشم فروخورده و نگرانی و اضطراب خود که در نشان دادن برخی از مسائل ممیزی‌دار ناتوان بوده است را نشان دهد. در این مورد قانون مدونی هم وجود ندارد که نمایش سیگار کشیدن را در فیلم‌ها ممنوع کند. چه بسا که این کار حق قانونی کارگردان در شخصیت‌پردازی است و نباید مانع آن شد.» او در بخش دیگری از سخنانش به آمار افزایشی استعمال سیگار در ایران و دنیا اشاره کرد و گفت: «در ایران هم مانند کشورهای دیگر دنیا، آمار خانم‌های سیگاری در حال افزایش است. ولی مردان سیگاری در دنیا تعداد تقریباً ثابتی دارند. ضمن اینکه مردان سیگاری در ایران نه به اندازه خانم‌ها اما همچنان در حال افزایش هستند.»

وزیر به وظایف اصلی‌اش بپردازد

این پزشک همچنین با اشاره به واکنش وزیر بهداشت پس از تماشای فیلم‌های جشنواره گفت: «از وزیر بهداشت که وزیر خود ما هم هست، توقع دارم در زمانی که مشکلات بیمه‌ای زیادی در کشور وجود دارد و بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها و … با مسائل مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، و از طرفی طرح تحول سلامت با مشکل روبه‌رو شده است، به‌جای نظر دادن در مورد فیلم‌ها به وظیفه اصلی خود رسیدگی کنند و این موضوع را به رسانه‌ها، سینماگران و پزشکان سینمایی بسپرند. قبلا در همین مورد وزیر با برگزاری جشنواره فیلم سلامت انجام وظیفه‌اش را به خوبی نشان داده است.»

در مذمت و منقبت سیگار دود کردن هالیوودی‌ها!

(باکس) محمد سوری – همین سال ۲۰۱۶ بود که شکایت‌هایی علیه MPAA (انجمن تصاویر متحرک آمریکا) به دادگاه‌های فدرال تقدیم شد تا این انجمن را وادار سازند که نمایش سیگار کشیدن را در فیلم‌های رده‌ PG-13  ممنوع کنند یا در صورت اصرار فیلم‌ساز، رده‌سنی بالاتری به فیلم بدهند. اگر خبر ندارید بد نیست بدانید وظیفه‌ انجمن سینمای آمریکا رتبه‌بندی فیلم‌ها بر اساس رده‌ سنی آنهاست‌؛ به این صورت که رده‌های G برای مخاطب عمومی، PG  با صلاحدید والدین برای تماشای بچه‌ها، PG-13  با ضرورت حتمی صلاحدید والدین برای کودکان زیر ۱۳ سال، R  با محدودیت تماشا برای افراد زیر ۱۷ سال مگر با همراهی یکی از والدین‌شان و NC-17  مخصوص بزرگسالان، به فیلم‌ها تخصیص داده می‌شود و بر این اساس فیلم‌ها به نمایش عمومی در سینماها درمی‌آیند. به هر حالMPAA  در آن پرونده و با این استدلال که محدودیت سیگار کشیدن نقض آزادی بیان و اصل اول قانون اساسی آمریکا است، در مقابل شاکیانش پیروز شد.

با این وجود باید نگرانی‌های طرف مقابل را هم در نظر داشت که گاهی از موضعی لااقل قابل تأمل برآمده‌اند. مثال معروف این موضوع، بازیگر زن و محبوب دهه‌ ۸۰ سینمای آمریکا، وایونا رایدر است که در اکثر نقش‌هایش سیگار می‌کشید و کمپین‌های سراسری هدفمند علیه او به خاطر «تأثیر نامطلوبی که روی دختران جوان می‌گذاشت»، حرفه‌ بازیگری‌اش را تا آستانه ‌نابودی کشاندند. اعتراضات زیادی هم به دیزنی شده که مثلاً در صد و یک سگ خالدار، شرور کاریزماتیک فیلم، یک‌سره سیگار می‌کشد و هراس آن می‌رود که با وجود بدطینت بودنش، شخصیت محبوب بچه‌ها شود و به تقلید از او برآیند. یا به عنوان مثالی دیگر، حتماً آن سکانس سیگار برگ کشیدن پینوکیو را به یاد دارید که گرچه در مذمت این عمل ساخته شده بود، ولی به یقینا جرقه‌ای از کنجکاوی را در ذهن بسیاری از کودکان در نسل‌های متمادی روشن کرده است.

اینجاست که نقش کمپین‌های خصوصی و حرکات فرهنگی- که و لازم است تأکید کنیم اکثراً غیردولتی- پررنگ می‌شود. دیزنی اخیراً اعلام کرد از این پس سیگار کشیدن در تمام فیلم‌های رده‌ PG-13اش، از جمله فیلم‌های کمپانی مارول و پیکسار و فیلم‌های جنگ ستارگان را ممنوع خواهد کرد‌. لازم است بدانید تأثیر فرهنگی یک فیلم جنگ ستارگان از هزار فیلم و سریال و کتاب ریز و درشت دیگر در آمریکا بیشتر است. این ممنوعیت از طرف دیزنی، ولی نه به خاطر فشار دولتی از بالا، بلکه به خاطر نگرانی‌های والدین بچه‌ها و نامه‌ها و تقاضاهای گسترده‌ سال‌های اخیر درباره‌ موضوع بوده که نهایتاً شرکتی مولتی میلیاردی مثل دیزنی را به این نتیجه رسانده که برای سوددهی و فروش بیشتر، بهتر است با وضع این قانون، والدین و بچه‌های بیشتری را به سالن‌های سینما بکشاند. سال‌هاست که در برنامه‌های تلویزیونی خبری یا برنامه‌های گفت‌وگو محور (تاک‌شوها) و بسیاری از سریال‌ها که مخاطب‌شان کودکان هم هستند، حساسیت خاصی از طرف شبکه‌ها درباره‌ نمایش سیگار کشیدن وجود دارد. این حساسیت ولی به هیچ عنوان به تبعیت از قانون خاصی نبوده است و این صرفاً خود شبکه‌ها بوده‌اند که برای اطمینان خاطر دادن به والدین، تلاش کرده‌اند تا جای ممکن از نمایش سیگار و دخانیات در برنامه‌هایشان اجتناب کنند. در عین حال باید این نکته‌ را هم مد نظر داشت که بحث ممنوعیت استفاده از هرگونه دخانیات، فقط به سبب نگرانی درباره‌ تأثیر نامطلوبش بر بیننده‌های کم‌سن و سال‌تر مطرح بوده و همیشه آزادی عمل فیلم‌ساز در رابطه با مخاطب عام و از سوی دیگر احترام به شعور و آگاهی مخاطب، در درجه‌ اول اهمیت قرار داشته؛ چنانکه حتی کوچک‌ترین مناقشه‌ای درباره‌ ممنوعیت سیگار یا هر چیز دیگری در فیلم‌های رده‌ R  یا NC-17  نمی‌بینیم. به هر روی، سیستمی که انتخاب نهایی را به مخاطب واگذار کند و اگر فشاری هم نیاز باشد، از طرف مخاطب وارد شود و دولت به جای قانون‌گذاری‌های سلیقه‌ای، به فرهنگ‌سازی میان همین مخاطبان و مردم مشغول شود، به تجربه جواب داده‌ است‌؛ مورد دیزنی مصداق بارز این موضوع است و منتظر پیوستن کمپانی‌های دیگر به دیزنی هم باشید.


این مقاله که در سایت تماشاگران امروز منتشر شده از مجموعه مقالات برگزیده وب فارسی است که در موضوع آزاد باز نشر می‌شود.

نویسنده
زهرا حمزه
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
5 دقیقه مطالعه / 2 ماه پیش
img-content
15 دقیقه مطالعه / 3 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.