بخونید، خونده بشید!
آیا انسان به‌زودی پهلو به پهلوی دایناسورها خواهد زد؟
بخونید، خونده بشید!
موضوع آزاد
این مطلب به بعدا می خوانم شما افزوده شد!
خودت انتخاب کن
اختصاصی موضوع آزاد
عرفان خسروی عرفان خسروی

دیرینه‌شناس، آناتومیست، ژورنالیست و مروج علم

دنبال کن
آیا انسان به‌زودی پهلو به پهلوی دایناسورها خواهد زد؟
9 دقیقه مطالعه / 2 سال پیش
img-content
مجله شهرکتاب مجله شهرکتاب
تحلیل و واکاوی مسئله‌های مربوط به فرهنگ و هنر ایران
دنبال کن
آیا انسان به‌زودی پهلو به پهلوی دایناسورها خواهد زد؟

 طی نیم میلیارد سال اخیر، زندگی روی زمین دست‌کم پنج بار در معرض  نابودی کامل قرار گرفته است و عامل این پنج انقراض جمعی عواملی مثل تغییرات اقلیمی، یخبندان‌ها، آتشفشان‌ها و برخوردهای شهابی ناگهانی بوده است. برخورد شهابی عظیمی که ۶۶ میلیون سال پیش رخ داد بسیاری از دایناسورها و حیوانات دیگر را از میان برد و زمین را برای چند میلیون سال از حیوانات بزرگ و زیست‌گاه‌های پیچیده و متنوع خالی کرد. این آخرین انقراضی بود که خود طبیعت به نابودی خویش برخاست و هربار نیز پس از چند میلیون سال (که در مقیاس زمین‌شناسی، زمانی طولانی نیست) دوباره شکوفا و سرزنده شد. اما شواهدی قطعی و جدی وجود دارند که نشان می‌دهند اکنون در لبۀ سقوط به ششمین انقراض جمعی بزرگ تاریخ زمین هستیم و البته این بار این انقراض دسته‌گلی است که خودمان به آب داده‌ایم.
براساس نتایج پژوهشی که همین ماه در نشریۀ Science Advances منتشر شد  نرخ کنونی انقراض موجودات زنده به بیش از صد برابر نرخ طبیعی انقراض گونه‌های زیستی رسیده است و این عدد تنها مربوط به انقراض گونه‌هایی است که به لطف وفورشان آن‌ها را شناسایی کرده‌ایم. بنابراین اگر گونه‌های شناخته‌نشده و نادرتری را نیز که دور از چشم ما منقرض می‌شوند به این آمار اضافه کنیم، احتمالاً نرخ انقراض کنونی بسیار بیشتر خواهد بود.
زمین پیش از این نیز پنج بار دیگر درگیر انقراض‌هایی بزرگ و فاجعه‌بار شده است و هر بار بعد از مدتی دوباره تنوع زیستی در زمین افزایش یافته و حتی به سطح بالاتری از گذشته رسیده است. تنها انقراضی که پس از آن تنوع زیستی هرگز بیشتر از پیش نشد، انقراض دایناسورها در ۶۶ میلیون سال پیش بود. پس از این انقراض، پرندگان (که خودشان زیرگروهی از دایناسورها بودند) و پستانداران بیشتر زیست‌گاه‌های خشکی را اشغال کردند اما تنوع آن‌ها هرگز به‌پای تنوع دایناسورهای پیش از انقراض نرسید. همین امروز هم تعداد گونه‌هایی که مستقیماً از نسل دایناسورها بازمانده‌اند (یعنی پرنده‌ها) دو برابر تعداد پستانداران است. پستانداران، که مهم‌ترین و عمده‌ترین زیست‌گاه‌های خشکی و دریا را اشغال کرده‌اند و درصد قابل‌توجهی از آن‌ها نیز حتی با پرنده‌ها وارد رقابت شده و به پرواز درآمده‌اند، هرگز نتوانسته‌اند بیش از نصف تنوع زیستی دایناسورها را به دست بیاورند. اما از آن مهم‌تر این است که همین تنوع هم تا چند میلیون سال پس از فاجعۀ ۶۶ میلیون سال پیش پیدا نشد. در حقیقت زمین پس از هر انقراض به چند میلیون سال زمان برای بازیابی خود احتیاج دارد.
با روند کنونی انقراض و کاهش تنوع زیستی، روزبه‌روز هزینه‌های این فاجعه برای ما محسوس‌تر می‌شود و به‌زودی این شرایط بحرانی به حدی می‌رسد که برآورده کردن نیازهای ابتدایی زندگی انسان حتی با شرایط مصنوعی و هدایت‌شده نیز ناممکن خواهد شد. زمین و اقیانوس‌ها به‌زودی توانایی تولید غذا و اکسیژن موردنیاز ما را از دست خواهند داد و از همین امروز، گرمایش زمین و تخریب اقلیم‌ها منجر به تخلیۀ مقادیر عظیمی از گازهای گلخانه‌ایِ حل‌شده در قعر اقیانوس‌ها به جو زمین شده است. این یعنی روند گرمایش زمین وارد مرحله‌ای سریع‌تر و بازگشت‌ناپذیرتر خواهد شد و آب شدن یخچال‌های قطبی نیز سطح آب اقیانوس‌ها را بالا خواهد آورد. به‌علاوه با آب شدن یخچال‌ها انعکاس گرما از زمین کاهش خواهد یافت و روند گرم شدن سریع‌تر می‌شود. با این روند، انسان احتمالاً آخرین گونه‌ای نخواهد بود که از زمین محو می‌شود.
میلیون‌ها سال پس از انقراض انسان‌ها، احتمالاً زمین دوباره به سیاره‌ای با جنگل‌های بارانی و پر از جانوران رنگارنگ و متنوع تبدیل خواهد شد. قطب جنوب مثل دورۀ دایناسورها دوباره پوشیده از جنگل‌های انبوه قطبی خواهد شد و چه‌بسا میلیون‌ها سال بعد دوباره گونه‌ای هوشمند روی زمین پیدا شود و با مطالعۀ سنگواره‌های به‌جامانده از ادوار گذشتۀ زمین، ازجمله دورۀ فاجعه‌باری که ما در آن زندگی می‌کنیم، پی به راز آخرین انقراض بزرگ زمین ببرد.

کتاب انقراض ششم: تاریخ غیرطبیعی که امسال برندۀ جایزۀ پولیتزر در حوزۀ غیرداستانی عمومی شده است دقیقاً به همین موضوع می‌پردازد. نویسندۀ این کتاب، الیزابت کُلبرت، روزنامه‌نگار حوزۀ علم است که پیش‌تر نیز در کتاب‌های دیگرش به محیط‌زیست و طبیعت پرداخته بود. او دربارۀ نتایج این پژوهش تازه‌انتشاریافته می‌گوید:
«این پژوهش تنها محدود به مهره‌داران (پستانداران، خزندگان، پرندگان، دوزیستان و ماهی‌ها) شده و به‌خوبی نشان داده که نرخ انقراض حتی از سال ۱۵۰۰ میلادی بسیار زیاد بوده و از آن زمان بی‌وقفه بدتر و بدتر شده است. صادقانه بگویم، فکر کردن به این موضوع که آیا این انقراض تقصیر انسان است یا خیر سؤالی انحرافی است. هم‌اکنون پاسخ‌هایی بسیار صریح برای این پرسش وجود دارند. کاملاً محتمل است که تا سه‌چهارم گونه‌های زمین نابود شوند و بهتر است سعی نکنیم به جایی برسیم که پاسخ عملی این پرسش را به چشم ببینیم. قطعی و انکارناپذیر است که ما در میانۀ عصری زندگی می‌کنیم که نرخ انقراض در حد انقراض‌های گروهی گذشتۀ زمین بالا رفته است. جمعیت‌های جزیره‌نشین بیش از بقیۀ گونه‌ها در معرض انقراض هستند. یکی این‌که آن‌ها برای زندگی در شرایط دورافتاده و جدامانده تکامل یافته‌اند، اما ما مرزهای جداکنندۀ حیات‌وحش جزایر با قاره‌ها را از میان برده‌ایم. گونه‌های دورافتاده در برابر شکارچیان تازه‌وارد بسیار آسیب‌پذیر هستند. برای مثال در نیوزلند هیچ پستاندار غیرپروازگر بومی وجود نداشت، اما با ورود انسان‌ها و رسیدن نخستین موش‌ها و حیوانات دیگر، به‌سرعت نسل پرندگان بی‌پرواز کوچک و بزرگِ متعدد و متنوع این جزیره منقرض شد و آن‌هایی هم که باقی مانده‌اند به‌شدت در معرض خطر هستند. به‌علاوه موجودات جزیره‌نشین جای دیگری در زمین پیدا نمی‌شوند و جایی هم برای رفتن ندارند. آن‌ها اگر از میان بروند، دیگر رفته‌اند.
تصور نمی‌کنم هیچ تردیدی باقی‌مانده باشد که ما مسئول این انقراض بزرگ ششم در زمین هستیم. در انقراض هیچ‌کدام از گونه‌های اخیراً منقرض‌شده نتوانسته‌ایم نشان دهیم مستقیم یا غیرمستقیم انسان مسبب آن نبوده است. ما با شکار باعث انقراض جانداران می‌شویم، همین‌طور با معرفی گونه‌های مهاجم به محیط‌های جداافتاده (مثل جزیره‌ها)، با تغییرات بسیار بسیار سریع و شدید اقلیم‌ها، با تغییر شیمیایی اقیانوس‌ها، با تغییر سطح زمین و نابودی زیست‌گاه‌های طبیعی، با تراشیدن جنگل‌ها و کاشتن انواع محدود و معدودی گیاه به‌جای تنوع گیاهان جنگلی، با ماهیگیری بی‌رویه و… این سیاهه همچنان ادامه دارد.»


این مقاله که قبلا در سایت  شهر کتاب منتشر شده بود، از مجموعه مقالات برگزیده‌ی وب فارسی است که در موضوع آزاد باز نشر می‌شود.

نویسنده
عرفان خسروی
منبع
شهر کتاب
برچسب‌ها
اشتراک گذاری
از همین وب‌سایت مشاهده همه
img-content
7 دقیقه مطالعه / 2 سال پیش
img-content
12 دقیقه مطالعه / 2 سال پیش
img-content
10 دقیقه مطالعه / 2 سال پیش
مطالب مرتبط مشاهده همه
img-content
جادی میرمیرانی جادی میرمیرانی 7728 خواننده / 7 دقیقه مطالعه | 2 هفته پیش
img-content
عرفان کسرایی عرفان کسرایی 11 دقیقه مطالعه | 3 ماه پیش
img-content
عرفان خسروی عرفان خسروی 10 دقیقه مطالعه | 3 ماه پیش
دیدگاه‌ها
comment_icon دیدگاهت رو بنویس...

برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید

mozooazad
به مطالعه مطالب خوب و مفید علاقه‌مندید ؟
عضو خبرنامه پرخواننده‌ترین مطالب موضوع آزاد شوید !
* 2 خبرنامه در هفته. بهترین مطالب موضوع آزاد.
تمامی فعالیت‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.